Waarom de kijker je foto 'verkeerd' begrijpt

Je kent het moment: je hebt met uiterste zorg een foto gemaakt. De compositie is perfect, de belichting klopt en voor jou zit het beeld vol betekenis. Maar wanneer je de foto presenteert, reageert de toeschouwer totaal anders. Waar jij weemoed wilde vangen, ziet de ander slechts een donkere kamer. Waar jij een statement maakte over eenzaamheid, vraagt de kijker zich af welk merk jas het model draagt.

Deze kloof tussen de maker en de kijker is een van de grootste frustraties binnen de fotografie. Om dit op te lossen, moeten we kijken naar de zender-ontvanger dynamiek en de methodiek die wij bij Forum BEELDtaal hanteren: de IVR-methode

De foto als visueel telegram

In de communicatieleer is de fotograaf de 'zender' en de kijker de 'ontvanger'. De foto zelf is de gecodeerde boodschap. Het probleem? Een foto heeft geen ondertiteling. De kijker decodeert jouw beeld op basis van zijn eigen ervaringswereld, culturele achtergrond en persoonlijke associaties.

Als zender ga je er vaak onbewust vanuit dat de kijker ziet wat jij voelde op het moment van afdrukken. Maar de kijker was daar niet bij. Die ziet alleen de visuele bewijslast die jij in het kader hebt geplaatst. Als de visuele codes die jij gebruikt (vorm, licht, kader) niet overeenstemmen met je boodschap, ontstaat er ruis. De kijker dwaalt af en vult de leemte in met een eigen verhaal.

Foto: Hans Rutten (culturele sfeerimpressie)

Regie pakken met de IVR-methode

Om de regie over de interpretatie terug te krijgen, werken wij met de Intentie-Vorm-Resultaat (IVR) methode. Deze drie-eenheid dwingt je om het creatieve proces te structureren en de kans op 'misverstanden' te verkleinen.

1. Intentie (De Zender): Alles begint bij de vraag: wat wil ik werkelijk vertellen? Dit gaat verder dan het onderwerp. Het gaat om jouw gevoelswereld. Wil je onrust zaaien, rust bieden of een vraag stellen? Zonder een haarscherpe intentie blijft de vormkeuze willekeurig.
2. Vorm (De Toepssingen: Hier vertaal je de intentie naar beeldtaal. Welke vormtoepassingen zet je in? Kies je voor een uitsnede (suggestie wekken) of maak je een Dead Pan (sprekersstaal)? Gebruik je een hoog standpunt (documentair landschap) of pas je context-framing toe (vorm van juxta-positie)? Elke vormkeuze is een instructie aan de kijker.
3. Resultaat (De Ontvanger): Het resultaat is het uiteindelijke beeld dat de kijker bereikt. In een ideaal scenario voelt en/of ervaart de ontvanger jouw oorspronkelijke intentie. Ga er dus niet vanuit dat de ontvanger jouw beeld begrijpt.

Van toeval naar bewuste beeldtaal

Wanneer de kijker je foto anders ervaart, is er meestal sprake van een mismatch tussen Intentie en Vorm. Je wilde bijvoorbeeld een portret maken (Intentie), en koos voor een brede lach op het gezicht(Vorm). Het Resultaat bij de kijker is dan gematigd, omdat je de foto hebt gemaakt voor de geportretteerde en niet voor de kijker. Deze is veel meer geïnteresseerd in de mens, en niet hoe leuk hij/zij is volgens jou.

Door de geschiedenis van de beeldtaal te bestuderen, leer je welke visuele codes universeel begrepen worden. Het stelt je in staat om je eigen eigen stijl te ontwikkelen die effectief communiceert.

Foto: Arold van der Aa (portret in collodium)

Wil je echt de diepte in? Schrijf je in voor onze workshop bij Pennings Foundation, presentatieplatform en kenniscentrum voor fotografie.